Hassan Mosleyani (1961), een Iraanse kunstenaars die sinds 1993 in Nederland woont, heeft zijn leven van kinds af in dienst van de schilderkunst gesteld. Voor hem een wereld waarin hij rust en ruimte vindt. Alles wat hij leert en ervaart vindt uiteindelijk een plaats in zijn schilderijen. Hij is een onverzadigbaar lezer van wereldliteratuur, en verdipet zich in muziek, kunst en archeologie. Die brede oriëntatie speelt altijd op de achtergrond mee en verleent zijn werk een tijdloos en universeel karakter.

Een nog belangrijk voorwaarde voor Mosleyani's kunsternaarsschap is zijn sensibiliteit, een ontvankelijkheid voor sferen, mensen, en alles wat de zintuigen beroert. Die sensibiliteit heeft hij door alles heen in tact weten te houden, en is voelbaar in de sprookjesachtige magie die van zijn schilderijen uitgaat.

Zijn werken vallen op door een rijke textuur. Dat komt onder ander door de zeer gevarieerde manier waarop de verf is aangeberacht. De figuratieve stijl die hij in Iran beoefende liet hij in Nederland al snel los. Hier begon hij soms kolossale doeken te schilderen, in overwegend donkerblauwe kleurstellingen, abstract maar rijk aan associaties: een van die reuzendoeken gaf hij de toepaaselijke titel 'De kosmos'. Het diepe blauw is een typisch Perzische kleur – de nachten zijn er niet zozeer zwart, maar diepblauw; zo ook de zee die hij vanuit het dakterras van zijn huis bestudeerde; oude Perziche koningen werden begraven in tobes van diepblauw graniet.

Zijn recente schilderijen zijn een verderontwikkeling van de stijl uit die 'blauwe periode'. Zijn kleurengamma bestaat nu echter uit hoofdzakelijk warme kleuren en de verfbehandeling is nog vrijer en uitbundiger wat heeft geresulteerd in werkelijk wervelende doeken. Daarbij heeft hij binnen de homogene, vlakverdeling die de 'blauwe'schilderijen kenmerkte, allerlei min of meer anecdotishe motieven geintroduceerd. Het totaalbeeld is overweldigend, tegelijk nodigen de schilderijen uit als het ware zorgvuldig gelezen te worden, niet allen vanwege de vele manieren waarop de verf is aangebracht, mar ook vanwege de anecdotische motieven.

Twee gebeurtenissen zijn bepalend geweest voor die stijlverandereingen. Gedurende bijna een jaar heeft Hassan Moseyani niet geschilderd, maar zich op beeldhouwkunst toegelegd. De drie-dimensionale manier van werken heeft hem ertoe gebracht de verf soms centimeters dik op te brengen zodat zijn schilderijen ook als beeldhouwkundige reliefs beschouwd kunnen worden. Een andere reden voor het dik aanbregen van de verf is zijn verliefdheid op de verfmaterie, de geur, de specifieke eigenschappen die hij door en door kent, kortom, hij verzwolg in de olieverf die hij zo lang links had laten liggen. De schilder-'sabattical'had hem meer dan ooit bewust gemaakt van zijn liefde voor de olieverf.

De andere cruciale gebeurtenis was de komst van zijn moeder voor een bezoek van drie maanden. Na tien jaar het eerste wederzien. Het bezoek nam een onverwachte wending toen de moeder, een krachtig, eenvoudig, geheel in het zwart gestoken vrouwtje, voor het eerst een penseel ter hand nam en terstond de gedrrevenheid van haar zoon in zich voelde varen. Zij was het die Hassan weer terugvoerde naar de schilderkunst. Het werden drie hectische maanden van onafgebroken schilderen, Hassan aan de ene kant van het piepkleine flatje in Amsterdam-West, de moeder aan de andere kant. De moeder maakte uiteraard techinisch gebrekkige schilderijen, maar wel met een zeer eigen krakter. Die drie onvergetelijke maanden zijn sindsien altijd aanwezig in het werk van Hassan en moetieven ontleend aan de kunst van zijn moeder, krijgen steevast een plaatsje op zijn schildereijen. Ze voegen een anecdotisch element toe aan zijn schilderijen.

Mosleyani schildert bij voorkeur op doeken van grote afmetingen, in olieverf, het meduim waarvan hij alle mogelijkheden verkent. De schildertechniek is een integraal deel van zijn werk, is middel en doel tegelijk. Het nat in nat werken wisselt hij af met een werkwijze waarin hij de verf dik, romig of scherprandig of juist heel glad opbrengt, met behulp van penselen, spatels, messen.

Bij de schilderijen van Moseleyani hoef je je niet af te vragten "wat stelt het voor". Het onderscheid tussen figuratief en abstract is bij hem niet relevant. Het is geneog de doeken op je in te laten werken, plezier te beleven aan de vormen en kleuren, en de fantasie de vrije loop te laten. Een schilderij van Mosleyani verveelt nooit. Hoe lang men er ook naar kijkt, telkens ontdekt men weer iets nieuws. Van rijkdom aan associaties, aan kleuren en aan scherpte en ritme van lijen gaat een hypnotiserende werking uit, zoals van vlammen in een open haardvuur, of van de kleurpatronen van een oosters tapijt, die steeds gelijk en toch weer anders zijn. Soms kunnen, zo men wil, elementen herkend worden afkomstig van de Iraanse volkskunst, of van de oude Perzische cultuur, van tapijtkunst, of van uitgestrekte woestijenen en oosterse sterrennachten. Een enkele keer lijkt hij specifieker te worden en doet hij door middel van een titel een handreiking naar een mogelijke betekenis. Zoals bij het kolossale tweeluik "Hommage aan mijn vader". Reeds de titel suggereet een anekdotisch, autobiografisch getinte voorstelling. Het werk is in een aantal weken van koortsachtige intensiteit tot stand gekomen, naar aanleiding van het overlijden van de vader van Mosleyani in 2006, een notenverkoper in de bazaar van zijn geboortestad aan de Perziche Golf, die Hassan na zijn vertrek uit Iran nooit meer heeft kunnen ontmoeten. Het schilderij roept, als uit vogelvluchtperspectief een panorama op van de wereld waarin Hassan Mosleyani is opgegroeid. In het onderste gedeelte laat zich een mensenmenigte in een bazaar herkennen, met summier weergegeven figuurtjes geinspireerd op oude Iraanse volkskunst. Het bovenste deel roept de betoverende zomernachten op die Hassan Moselyani vaak doorbracht op het dak van zijn ouderlijk huis, kijkend naar flonkerende sterrenhemels boven een zwoele zee. Maar het benoemen van anekdotische elementen is niet toereikend. Het schilderij is meer dan een verwijzing naar het verleden, het lijkt zelf een levend object te zijn, kloppend van emoties die in een wervelend ritme van lijn, kleur en textuur vertaald worden. Zoals altijd bij Mosleyani laat het werk zich op vele manieren ervaren, doet het een beroep op geest en gevoel, en is het tegelijk hoogst peroonlijk en voor ieder herkenbaar.

Ernest Kurpershoek, kunst-en architectuurhistoricus